Z danych GUS przeanalizowanych przez Business Insider wynika coś, co podważa popularne przekonanie, że polska służba zdrowia z definicji musi generować straty. Owszem, w pierwszym półroczu 2026 roku aż 165 z 339 działających w Polsce szpitali – blisko połowa – zanotowało łączną stratę przekraczającą miliard złotych. Ale obok nich funkcjonują placówki, które w tych samych warunkach rynkowych i przy tych samych stawkach NFZ potrafią zarabiać, i to naprawdę dobrze. Najlepszy dowód na to, że źle zarządzany szpital to nie fatum, tylko konkretne decyzje organizacyjne, dają liczby.
Zgodnie z danymi publikowanymi przez GUS na podstawie formularzy F-01, 165 szpitali przynoszących straty zakończyło pierwsze półrocze 2026 roku z łączną stratą netto na poziomie 1,036 mld zł. Po uwzględnieniu zysków 174 rentownych placówek, strata netto całego sektora wyniosła 452 mln zł. Co istotne, bez 405 mln zł dotacji, jakie szpitale otrzymały w tym okresie od samorządów i Skarbu Państwa, rzeczywista strata sięgnęłaby aż 857 mln zł – i to w zaledwie pół roku.
Koszty operacyjne całego sektora wyniosły 18,7 mld zł przy przychodach rzędu 18 mld zł. Największym obciążeniem są świadczenia pracownicze (7,6 mld zł) oraz tzw. usługi obce (6,5 mld zł) – czyli między innymi kontrakty B2B z lekarzami i pielęgniarkami. To właśnie w tej kategorii księgowane są przypadki, które w ostatnim czasie wywołały spore poruszenie – jak choćby lekarz, który w dokumentach wykazywał 72 „przepracowane” godziny na dobę w kilku szpitalach jednocześnie.
Prywatna placówka, która pokazuje, jak to zrobić
Najbardziej wymownym przykładem tego, że zyskowność w tym sektorze jest możliwa, jest Mazowiecki Szpital Onkologiczny – jedyna prywatna placówka wśród analizowanych 60 największych szpitali w Polsce. To firma niewielka, zatrudniająca zaledwie 111 osób, działająca w oparciu o kontrakty z NFZ – a więc w dokładnie tych samych warunkach finansowania, na które skarży się większość publicznych placówek. Mimo to w 2025 roku wypracowała 53 mln zł zysku netto, a nawet po odjęciu niemal 5 mln zł otrzymanej dotacji, na czysto zarobiłaby 48 mln zł.
Dla porównania, 53 analizowane publiczne szpitale w tym samym okresie zanotowały łączną stratę w wysokości 102 mln zł, a bez dotacji strata ta urosłaby aż do 1,237 mld zł.
Co istotne, sukcesu MSO nie da się wytłumaczyć niskimi pensjami. Średnie wynagrodzenie w tej placówce wynosi 12,1 tys. zł brutto, co plasuje ją w środku stawki analizowanej grupy szpitali. Różnica leży gdzie indziej – w strukturze kosztów. Szpital przeznacza na wynagrodzenia i usługi obce (czyli kontrakty B2B lekarzy i pielęgniarek oraz badania zewnętrzne) zaledwie 37 procent kosztów, podczas gdy aż 57 procent idzie na materiały i energię – pozycję, która w placówce onkologicznej obejmuje też koszty leków. Innymi słowy, pracownicy są tu po prostu efektywniej wykorzystywani, a nie tańsi.
Prywatna placówka nie jest zresztą wyjątkiem potwierdzającym regułę, że tylko biznes prywatny radzi sobie dobrze. W tej samej analizie Business Insidera pojawiają się też publiczne szpitale, które przy identycznych stawkach NFZ generują wysokie zyski. Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. Jana Mikulicza-Radeckiego we Wrocławiu, nawet po odjęciu dotacji, zarobiłby na czysto 50,5 mln zł – a jego sprawozdanie wskazuje, że na koniec ubiegłego roku dysponował 203 mln zł ułożonymi na lokatach bankowych.
Jeszcze lepszy wynik ma Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku, które bez dotacji zarobiłoby aż 81 mln zł (105 mln zł zysku netto przy 24 mln zł dotacji) – to najwyższy zysk wśród wszystkich analizowanych szpitali w Polsce, choć nie najwyższa rentowność, biorąc pod uwagę obroty placówki sięgające 2,5 mld zł i zatrudnienie na poziomie 17 tysięcy osób.
Kluczem wydaje się proporcja kosztów wynagrodzeń i usług obcych w stosunku do całości wydatków. W szpitalach zyskownych udział ten zwykle nie przekracza 55 procent. Tymczasem w placówkach z największymi stratami sięga 58,2–67,8 procent – i mimo katastrofalnej sytuacji finansowej te koszty nadal rosły, o 14–16 procent rok do roku. W Uniwersyteckim Centrum Klinicznym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego koszty usług obcych wzrosły aż o 27,3 procent, a wynagrodzenia o 16,3 procent – przy jednoczesnym spadku przychodów o 15 procent. Efekt: strata netto 47 mln zł, a po korekcie o dotacje aż 168 mln zł.
Co więcej, w tracących szpitalach zwykle rosło też zatrudnienie – wyjątkiem był Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego w Lublinie, placówka z największą stratą w analizowanej grupie (211 mln zł po korekcie o dotację), gdzie zatrudnienie spadło nieznacznie, o 0,6 procent – trudno to jednak nazwać realnym poszukiwaniem oszczędności, biorąc pod uwagę skalę strat.
Dlaczego sektor prywatny się sprawdza?
Zestawienie tych liczb prowadzi do jasnej konkluzji: to nie sam model finansowania przez NFZ skazuje polskie szpitale na straty, bo w tych samych warunkach część placówek – zarówno prywatna, jak i publiczne – potrafi wypracowywać wysokie zyski. Jak zauważa Business Insider, porównanie struktury kosztów sugeruje raczej przerost zatrudnienia i kosztów usług obcych w części jednostek publicznych i samorządowych, co jest już efektem konkretnych decyzji organizacyjnych, a nie samych realiów rynkowych. W prywatnym szpitalu taki przerost kosztów skończyłby się dla dyrektora utratą pracy, gdyby zauważyli to udziałowcy – w sektorze publicznym, jak pokazują dane, podobna selekcja najwyraźniej działa znacznie wolniej, jeśli w ogóle.
Odpowiedź na pytanie, dlaczego akurat prywatna placówka i garstka dobrze zarządzanych szpitali publicznych radzą sobie zupełnie inaczej niż reszta sektora, nie jest skomplikowana. W biznesie prywatnym nie ma miejsca na stanowisko dyrektora przyznawane za przynależność partyjną czy znajomości, tylko za konkretny wynik finansowy, który co kwartał trafia pod ocenę właścicieli. Udziałowiec, który widzi rosnące koszty usług obcych przy spadających przychodach, nie czeka na kolejną kadencję wyborczą, żeby wyciągnąć konsekwencje – robi to od razu, bo to jego pieniądze są na szali. W efekcie dyrektor prywatnej placówki zarządza tak, jakby jutro miał stracić pracę za błędy, bo rzeczywiście może ją stracić.
W dużej części szpitali publicznych ten mechanizm po prostu nie działa. Stanowiska kierownicze bywają tam obsadzane pod klucz partyjny, a nie pod kompetencje zarządcze, a zmiana ekipy rządzącej w gminie, powiecie czy na szczeblu krajowym regularnie oznacza wymianę dyrekcji – niezależnie od tego, czy poprzedni zarząd radził sobie dobrze, czy fatalnie. Gdy stanowisko zawdzięcza się linii partyjnej, a nie wynikom, naturalnie słabnie presja na kontrolowanie kosztów usług obcych, dyscyplinę zatrudnienia czy twarde egzekwowanie efektywności od personelu. Efekty tego mechanizmu widać dziś czarno na białym w liczbach: szpitale, w których koszty wynagrodzeń i usług obcych sięgają niemal 70 procent wydatków, mimo rosnących z roku na rok strat, nie potrafią tych kosztów realnie ograniczyć – bo nikt, kto podejmuje decyzje, nie ponosi za to osobistej odpowiedzialności porównywalnej z tą, jaką ponosi zarząd prywatnej firmy.





